گره ها و موانع موجود در جریان واردات و ترخیص کالا و تبعات آن در سال های اخیر، تولید را هم بی نصیب نگذاشته و با وجود مصوبات و بخشنامه های متعدد در این رابطه همچنان میلیون ها تن کالای مرتبط با تولید در گمرک و بنادر دپو مانده است، معضلی که ظاهرا برخی تصمیم گیری ها نه تنها به رفع موانع منتهی نشده بلکه بر هزینه های آن نیز افزوده است.
به گزارش پایگاه خبری_تحلیلی کلاغ نیوز، اعلام مقام معظم رهبری درباه نام گذاری سال ۱۴۰۰ تحت عنوان “تولید، پشتیبانی ها و موانع زدایی ها” و تاکید ایشان بر ایجاد شرایط برای تشویق به سرمایه گذاری در تولید و ممانعت از افزایش هزینه تولید در حالی صورت گرفت که در بخش های مختلف چالش های جدی مقابل بخش های تولیدی قرار دارد که بخش واردات اقلام مربوط به تولید از جمله آنهاست.گره ها و موانع موجود در جریان واردات و ترخیص کالا و تبعات آن در سال های اخیر،تولید را هم بی نصیب نگذاشته با تولید در گمرک و بنادر دپو مانده است.
دپوی میلیونی و مصوباتی که به بن بست می خورد
در گزارش های اعلامی از واردات و دپوی کالا در گمرک و بنادر همواره بخش عمده ای به مواد اولیه، کالای واسطهای و ماشین آلات و تجهیزات مرتبط با تولید اختصاص دارد؛ به طوری که آخرین گزارش گمرک ایران حاکی از آن است که در سال گذشته حدود ۳۳ میلیون تن به ارزش ۳۸ میلیارد دلار واردات صورت گرفته که ۱۰ میلیون تن آن به ارزشی بالغ بر ۲۶ میلیارد دلار کالاهای غیراساسی بوده و از این میزان بیش از ۸.۵ میلیون تن مربوط به تولید است. همچنین موجودی کالاهای کانتینری در گمرک و بنادر بیش از ۶۰ هزار دستگاه و میزان موجودی کالاهای غیرکانتینری غیراساسی معادل سه میلیون تن است که برآورد گمرک نشان می دهد بیش از ۸۵ درصد این کالاها مرتبط با تولید است.
دپو کالا اعم از اساسی و غیراساسی و تولیدی و موانع پیش روی ترخیص آن همواره از چالش های تجاری بوده و به ویژه از سال ۱۳۹۷ با تغییر و تحولات ارزی تشدید شد، در هر صورت جریان تا جایی پیش رفت که در آبان ماه سال قبل طی مصوبات ستاد هماهنگی اقتصادی دولت و ستاد تنظیم بازار، رفع موانع ترخیص کالا که در اهم آن حل و فصل مشکلات ارزی قرار داشت در دستور کار قرارگرفت، بر این اساس مقرر شد بانک مرکزی تامین ارز ترجیحی کالاهای اساسی فاقد اسناد مالکیت، با اولویت اعلامی وزارت صمت را انجام و نسبت به صدور اعلامیه تامین ارز برای کالاهای اساسی اعتباری با تعهد سه ماهه از زمان ترخیص کالا از گمرک (جهت تأمین ارز ترجیحی) اقدام کند.
کالاهای اساسی و کالاهای ضروری
همچنین مقرر شد کالاهای اساسی و کالاهای ضروری مورد نیاز واحدهای تولیدی با تشخیص و اعلام وزارت صمت دارای قبض انبار تا ۱۰ آبانماه ۹۹، بدون الزام به کدرهگیری بانک مرکزی، از گمرکات ترخیص شوند؛ به گونه ای که از تاریخ ۱۰ آبان به بعد واردکنندگان بتوانند از رویه های بانکی (ارز نیما)، واردات در مقابل صادرات، برای پروانه های صادراتی سال ۱۳۹۸ به بعد، ارز اشخاص، از طریق سامانه جامع تجارت (کنترل توسط صمت و بانک مرکزی) استفاده کنند. از سویی گمرک ایران نسبت به ترخیص درصدی کالاهای اساسی و نهاده های تولید تا سقف ۹۰ درصد که در صف تخصیص یا تامین ارز بانکی باشند اقدام کند.
مانع همچنان پابرجاست
با این حال همچنان چالش های ترخیص و واردات کالا در مبادی ورودی پابرجاست؛ به گونه ای که معاون فنی گمرک ایران می گوید در آنچه موجب شد شعار «جهش تولید» در سال ۱۳۹۹ کامل محقق نشود، عوامل مختلفی دخیل بوده است، در اظهارات وی اشاره شده علی رغم اینکه در تیرماه سال قبل، تصمیمات ستاد هماهنگی اقتصادی دولت مبنی بر ترخیص نهاده های تولید بدون کدرهگیری بانک ابلاغ شد این مصوبات در اجرا با چالش های جدی مواجه بود.
همچنین از مرداد ماه سال ۱۳۹۹، عملا اجازه ترخیص درصدی موارد مرتبط با تولید از گمرک سلب شد و این سازمان نتوانسته حتی درصدی از کالاهای متعلق به واحدهای تولیدی را ترخیص کند و در این مقطع زمانی، بسیاری از شرکت های تولیدی با کمبود مواد اولیه مواجه شدند. از سویی در مهرماه تصمیمات سفر معاون اول محترم ریاست جمهوری به هرمزگان ابلاغ شد ولی این تصمیمات نیز در اجرا با مشکل جدی مواجه شده است.
به گفته ارونقی از اواسط آبان ماه نیز با پیشنهاد گمرک ایران مبنی بر صدور مجوز ترخیص ۹۰ درصدی اقلام واحدهای تولیدی و تصویب در ستاد تنظیم بازار عملا شرکت های تولیدی توانستند قسمت اعظم مواد اولیه و تجهیزات خود را از گمرکات ترخیص کنند.
ایستایی از کجاست؟
این همه جریان واردات و ترخیص نیست و ایستایی کالا ادامه دارد، روندی که در آن هریک از سازمان های مربوطه به ویژه وزارت صمت به عنوان صادر کننده مجوز واردات و یا بانک مرکزی به عنوان مرجع تامین و تائید کننده ارز و یا سازمان ملی استاندارد و گمرک به عنوان نهاد مجری دخیل هستند و عدم هماهنگی بین دستگاه ها بر معضلات موجود افزوده است.
اعلام معاون فنی گمرک ایران در رابطه با موانع و عوامل ایستایی کالا در گمرک و بنادر بر این تاکید دارد که انقضاء مهلت اعتبار ثبت سفارش جهت اظهار کالا به گمرک، عدم تمکن مالی صاحب کالا جهت پرداخت حقوق ورودی در هنگام اظهار کالا به گمرک، معطلی صاحبان کالا در صف تخصیص و تأمین ارز بانکی، عدم تمکن مالی صاحب کالا و قطعی سامانه های مرتبط با انجام تشریفات گمرکی و صدور مجوزهای قانونی و مقرراتی از مهمترین دلایل ایستایی های موجود در انجام تشریفات گمرکی و ترخیص فوری اقلام مرتبط با تولید از گمرکات است.
